ปฐมบทศึกอลองพญา

          สงครามไทยรบพม่า ที่นําไปสู่การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง เริ่มโยงใยจากเมื่อ หุยตองจา ขุนนางเก่าเมืองทวาย อาศัยจังหวะผลัดเปลี่ยนแผ่นดินจาก พระเจ้าอลองพญา มาเป็นพระเจ้ามังลอก ยึดเอาเมืองทวายไว้ได้ แล้วถวายดอกไม้เงิน ดอกไม้ทองมาขอสวามิภักดิ์กับกรุงศรีอยุธยา ทางกรุงศรีอยุธยาก็รับตอบไมตรี 

​

          ครั้น พ.ศ.๒๓๐๖ พม่าเปลี่ยนแผ่นดินจากพระเจ้ามังลอก เป็นพระเจ้ามังระ (พระราชโอรสองค์ที่ ๒ ของพระเจ้าอลองพญา – พระอนุชาของพระเจ้ามังลอก) ผู้เคยเป็นแม่ทัพในศึกอลองพญา ที่นําทัพบุกตะลุยตั้งแต่ชายแดนจนถึงกําแพงเมืองกรุงศรีอยุธยา (เมื่อ พ.ศ. ๒๓๐๓) จนเกือบจะตีได้กรุงศรีอยุธยาอยู่แล้ว แต่ครั้งนั้นพระเจ้าอลองพญาเสด็จสู่สวรรคาลัยกลางคัน จึงต้องถอยทัพกลับไป สําหรับเหตุแห่งการสวรรคตนั้น หลักฐานของฝ่ายไทยและฝ่ายพม่าบันทึกไว้แตกต่างกัน ไทยว่าสะเก็ดปืนแตกมาต้องพระองค์ ส่วนพม่าว่าทรงพระประชวรโรคบิด

​

          ในปีวอก พ.ศ.๒๓๐๗ พม่าเข้าตีหุยตองจา โดย มังมหานรธา เป็นแม่ทัพใหญ่ ตีตั้งแต่ทวาย มะริด ตะนาวศรี หุยตองจาหนีตายลงไปทางเมืองกระ เข้าเมืองชุมพร กองทัพพม่าจึงตามมาเผาเมืองชุมพร แล้วตามตีต่อไปที่เมืองปะทิว เมืองกุย เมืองปราณ ก่อนจะยกทัพกลับไปพักค้างฝนที่เมืองทวาย พร้อมกันนั้นได้กะเกณฑ์ผู้คนจาก หงสาวดี เมาะตะมะ มะริด และทวาย ตะนาวศรี เข้าสมทบในกองทัพ ส่วนหุยตองจาหนีรอดไปจนถึงเมืองเพชรบุรี จึงโปรดให้ส่งไปอยู่เมืองชลบุรี ไกลจากชายแดนพม่า 

​

          พ.ศ. ๒๓๐๘ มังมหานรธานำทัพเริ่มตีเมืองต่าง ๆ มาจากทางใต้ เริ่มจากตีเมืองเพชรบุรีเป็นแห่งแรก ตามด้วยเมืองราชบุรี เมืองสุพรรณบุรี แล้ววกไปตีเมืองกาญจนบุรี เมืองไทรโยค กับอีกสองเมืองที่ไม่ทราบชื่อในภาษาไทย (สวานโปง และซาเลง) แล้วจึงเข้าตีกรุงศรีอยุธยา โดยการนำทัพของมังมหานรธา ส่วนเนเมียวสีหบดีนำทัพตีเมืองมาจากทางเหนือเคลื่อนทัพจากลำปางลงมา ได้เข้าตีเมืองตาก-ระแหงก่อน เพื่อเบิกทางไปตั้งมั่นที่กำแพงเพชร รวบรวมไพร่พลแล้วจึงจะลงมาตีกรุงศรีอยุธยา 

​

         พระยาตาก (สิน) เจ้าเมืองตาก ทำการสู้รบกับกองทัพของเนเมียวสีหบดีแต่ไม่อาจต้านทานได้ เมื่อเห็นว่าเหลือกำลังก็พาไพร่พลหลบหนีออกจากเมืองตากลงมายังกรุงศรีอยุธยา

​

          ครั้นฤดูน้ำหลากเดือนสิบสอง ปีจอ พ.ศ.๒๓๐๙ สมเด็จพระเจ้าเอกทัศน์มีรับสั่งให้พระยาเพชรบุรี พระยาตาก หลวงศรเสนี ออกไปตั้งทัพที่วัดใหญ่ชัยมงคล (วัดป่าแก้ว) เพื่อสกัดเรือรบพม่า พระยาเพชรบุรีนำกองเรือ 5 ลำ เข้าตีกองเรือพม่าแต่เสียทีถูกล้อมไว้ พระยาเพชรบุรีถูกประหารชีวิต กองเรือพระยาตากและหลวงศรเสนีเห็นว่าเสียทีแก่พม่าแล้ว ก็ถอยทัพมาตั้งกองอยู่ที่วัดพิชัยฟากตะวันออกของเกาะเมือง